Miniprojekt ZIMNO
– Ale zimno! – rzucamy te dwa słowa w przestrzeń, kiedy wychodzimy z domu, biura. szkoły. Szybko chowamy szyje i ręce w grube bluzy i zmykamy do nagrzanych pomieszczeń. Od końca listopada zaczynamy przewlekle tęsknić za latem: za krótkim rękawkiem, długimi wieczorami, kojącym wiatrem. A niech tylko spadnie śnieg… Zaczyna się szaleństwo.
Pomyślmy o „tych”, którym zimno jest potrzebne do „życia” jak tlen i jak woda. Którzy bez zimna nie przetrwają kolejnego lata. Lodowce, lądolody, lodowczyki i śnieżniki.
Pomyślmy o nich chłodno podczas oglądania zdjęć w miniprojekcie „Zimno”. To zdjęcia wykonane podczas wycieczek pieszych, skiturowych i snowboardowych. Zima w górach cieszy nadzwyczajnie, pomimo chłodu utrudniającego naciśnięcie spustu migawki w aparacie i mrozu osiadającego na powiekach.
Niektóre ze zdjęć znajdują się w przestrzeni Galerii 2. Piętro w Centrum Nowych technologii Politechniki Śląskiej. Na tej stronie możecie z kolei przeczytać więcej o wspomnianych w minigalerii górach, obejrzeć inne zdjęcia, a także znaleźć poświęcone tematowi zimna popularnonaukowe treści.
Marmolada
To masyw górski Dolomitów, położony w północno-wschodniej części Włoch. Najwyższym szczytem w masywie jest Punta Penia (3343 m n.p.m.). Nazwa masywu pochodzi z języka ladyńskiego (którym dziś posługuje się ok. 30 000 osób w północnych Włoszech). Marmoleda oznacza "błyszcząca", co oddaje charakter mieszczącego się w masywie lodowca o tej samej nazwie.
Marmolada to jeden z najszybciej topniejących lodowców w Alpach. W 2024 roku w miesiącach letnich temperatura na szczycie przekraczała 0 stopni Celsjusza przez ponad 50 dni. Przewiduje się, że do 2040 roku lodowiec w większości zniknie.
Zmiany te szczególnie zauważają turyści odwiedzający Punta Penię. Po północnej stronie masywu stoi schronisko Capanna al Ghiacciaio (malutki punkcik widoczny na zdjęciu po lewej stronie). Było ono bazą wypadową na najwyższy szczyt Dolomitów – spod schroniska prowadziła trasa przez lodowiec. Po katastrofie w 2022 roku związanej z obrywem seraku, w której ucierpieli turyści znajdujący na lodowcu, schronisko przez większość dni w roku jest zamknięte. Z kolei słynny szlak na Punta Penię w ogóle nieuczęszczany.
Zmiany w strukturze i masie lodowców w ostatnich 40 latach można zobaczyć na rekonstrukcji (poniższy rysunek: Figure 2) przygotowanej w artykule "The glaciers of the Dolomites: the last 40 years of melting" z roku 2025 przez naukowców m.in. Uniwersytetu Ca' Foscari w Wenecji, Instytutu Nauk Polarnych Narodowej Rady Badań Naukowych we Włoszech, Włoskiego Komitetu Glacjologicznego. Jak podsumowują badacze, przed czterema dekadami w Dolomitach znajdowały się dziesiątki lodowców. Dziś natomiast jest ich zaledwie 12.
Źródło: Securo A. i in., "The glaciers of the Dolomites: the last 40 years of melting", w: European Geosciences Union, 2025
Stubai
W jednym z zakątków Tyrolu, na granicy austriacko-włoskiej mieści się Stubaital. Dolina biegnąca wprost z najwyższych szczytów, pnących się do góry trzytysięczników z Zuckerhütlem na czele. To tam znajduje się jeden z najpopularniejszych ośrodków narciarskich – Stubaier Gletscher. Stubai jest zresztą największym lodowcowym terenem narciarskim w Austrii. Niegdyś można było uprawiać tam narciarstwo do późnych letnich miesięcy.
Sztubajskie lodowce (Sultztal, Daunkogel, Sulzenau) czeka ten sam los co innych alpejskich lodowców. Z roku na rok ubywa ich masy, skalne ściany stają się coraz kruchsze, a czas sezonu narciarskiego zdecydowanie się kurczy. Zmiany w ich powierzchni można prześledzić na grafikach utworzonych przez naukowców Uniwersytetu w Insbrucku. Najnowsze badania, które ukazały się w "Nature Climate Change", prognozują, że szczyt znikania lodowców na świecie będzie miał miejsce pomiędzy 2041 a 2055 rokiem. Badacze wskazują, że zniknie ich około 4000. Zobacz wyniki prognoz.
Dolomity Brenty
Czy to jeszcze Dolomity...? Pomimo wspólnej nazwy, Brenta nie jest częścią Dolomitów; Masywy różnią się od siebie pod względem geograficznym: Dolomity Brenty należą do Alp Retyckich. Łączy je jednak budowa geologiczna – są zbudowane z wapieni i dolomitów.
Oba masywy to świetne miejsca do uprawiania turystyki, wspinaczki i narciarstwa. Miłośnicy żelaznych dróg, czyli via ferrat, znajdą tam długie, wymagające szlaki prowadzące od schroniska do schroniska. Zimą zaś Dolomity Brenty zmieniają się w raj dla narciarzy i skiturowców. To też dobra pora do obserwacji różnych zjawisk atmosferycznych. Takich jak na przykład – co widoczne na zdjęciach – morze mgieł. Powstaje ono m.in. w czasie inwersji temperatury. Temperatura powietrza rośnie wraz z wysokością. Przy powierzchni ziemi utrzymuje się z kolei niska temperatura. Morze mgieł w górach jest piękne, ale niestety powodująca je często inwersja temperatury w dolinach stanowi poważne zagrożenie. Cieplejsze powietrze "przykrywa" chłodniejsze podłoże i uniemożliwia ruch mas powietrza. To z kolei powoduje "uwięzienie" zanieczyszczeń przy ziemi.
Dolomity Brenty wchodzą w skład największego w Trydencie parku narodowego – Parco naturale Adamello Brenta. W jego terytorium znajduje się 41 lodowców. Na obszarze jednego z nich – małego lodowca o nazwie Vedretta degli Sfulmini – w 2021 roku przeprowadzono badania na temat glonów śnieżnych i ich rozwojowi oraz wpływowi na topnienie śniegu oraz albedo (czyli zdolność odbijania światła przez daną powierzchnię).
Tatry
Około 20 tysięcy lat temu lodowce pokrywały 280 km kw. Tatr. Największy z lodowców znajdował się w Dolinie Białki. Dziś pozostały po nich tylko takie "pamiątki": doliny U-kształtne, kotły, w których znajdują się tatrzańskie stawy, moreny, progi skalne. Powrót do czasów wielkich lądolodów umożliwia nam nauka – w przygotowanej przez naukowców Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Akademii Górniczo-Hutniczej animacji można zobaczyć Tatry skute lodem.
Tatry to jedyne góry w Polsce o charakterze wysokogórskim. Pod względem geologii i krajobrazu przypominają Alpy. Brakuje im jednak lodowca... Dlaczego tak się stało? Aby powstał lodowiec, obszar musi być położony powyżej granicy wieloletniego śniegu – w Tatrach ta granica to ok. 2300 m n.p.m. Jeśli więc chodzi o wysokość, warunek został spełniony. Co jest więc przeszkodą? Na pewno to niewielka ilość opadów śniegu, a także strome szczyty sięgające właśnie powyżej 2300 m, na których nie było możliwości gromadzenia się śniegu.
Na "pocieszenie" pozostaje ciepło (a może raczej na zimno?) wspomnieć jedyny w polskich Tatrach tatrzański lodowczyk – znajdujący się w Mięguszowieckim Kotle w Dolinie Rybiego Potoku. Jego istnienie – choć położony jest poniżej linii wieloletniego śniegu – determinują częste lawiny i zsypy śnieżne. Stanowi obiekt badań naukowców – w ostatnim roku pracownicy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu sprawdzali, czy może być schronieniem dla zimnolubnych gatunków i możliwością przetrwania w ocieplającym się świecie.
Autorką miniprojektu “Zimno” jest Aleksandra Wojaczek związana z Centrum Popularyzacji Nauki Politechniki Śląskiej, autorka bloga “Szalony Wierch” oraz członkini Akademickiego Klubu Turystycznego “Watra”. Miłośniczka lodowców, alpejskich wycieczek i różnych odmian turystyki.
Goodbye Glaciers!?, Daunkogel Ferner, https://goodbye-glaciers.info/glaciers/RGI60-11.00518.html, dostęp: 20.01.2026
Tricht L., Zekollari H., Huss M., Rounce D.R. i in., Peak glacier extinction in the mid-twenty-first century, w: Nature Climate Change, 2025, https://www.nature.com/articles/s41558-025-02513-9, dostęp: 20.01.2026
Jerzy Zasadni, The Tatra Mountains during the Last Glacial Maximum, YouTube, 2015, https://www.youtube.com/watch?v=n4hwVOYGZXs&t=94s, dostęp: 20.01.2026
TPNVideo, Współczena kriosfera Tatr: lodowe arki w Tatrzańskim Parku Narodowym, YouTube, 2025, https://www.youtube.com/watch?v=SF8MENeEeDo, dostęp: 20.01.2026
Lodowczyk Mięguszowiecki, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Lodowczyk_Mi%C4%99guszowiecki, dostęp: 20.01.2026
Tatrzański Park Narodowy, Geologia, https://tpn.gov.pl/geologia, dostęp: 20.01.2026
Zasadni J., Jak lód po górach wędorwał, w: Academia, nr 2, 2012
Dolomity. Via ferraty. Informacje praktyczne, Dolomiti di Brenta, https://dolomity.j.pl/obszary-dolomitow/obszar-dolomiti-di-brenta, dostęp: 20.01.2026
Parco Naturalne Adamello Brenta. Geopark, Glaciers, https://www.pnab.it/en/the-nature-park/glaciers/, dostęp: 20.01.2026
Di Mauro B., EGUBlogs, Cryo-Adventures – Hunting snow algae in the Alps, 2021, https://blogs.egu.eu/divisions/cr/2021/10/08/snow-algae-alps/, dostęp: 20.01.2026
Małecki J., Tatry jakich już (dawno) nie ma – jak wyglądały 20 tys. lat temu?, w: Glacjoblogia. Lód i klimat, https://glacjoblogia.wordpress.com/2015/02/10/tatry-jakich-juz-dawno-nie-ma-jak-wygladaly-20-tys-lat-temu, dostęp: 20.01.2026
Securo A., Del Goboo C., Baccolo G., Barbant C., Citterio M., De Blasi F., Marcer M., Valt M., Colucci R., The glaciers of the Dolomites: the last 40 years of melting, w: European Geoscienes Union, https://tc.copernicus.org/articles/19/1335/2025/, dostęp: 21.01.2026
Włochy/Eksperci: lodowiec masywu Marmolada skurczył się w ciągu 100 lat o 90 proc., w: Nauka w Polsce, 2022, https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C93501%2Cwlochy-eksperci-lodowiec-masywu-marmolada-skurczyl-sie-w-ciagu-100-lat-o-90, dostęp: 21.01.2026
