Nauka po śląsku, która zmienia świat
O nauce można "pogodać" i można też "wytuplikować" najtrudniejsze pojęcia. Naukowcy zaprezentowali tematy badawcze w języku śląskim, a my zapraszamy do obejrzenia serii "Nauka po śląsku, która zmienia świat".
Co to za heksa, kiero dbo o czyste powietrze? Zobacz wystąpienie
Heksa, a tak właściwie H3XA, to projekt mgr. inż. Marcela Barzantnego z Katedry Techniki Cieplnej Wydziału Środowiska i Energetyki Politechniki Śląskiej. Jest to przeciwprądowy, trójczynnikowy, kondensacyjny wymiennik ciepła. Zadaniem takiego urządzenia jest przekazywanie energii cieplnej z jednego medium (np. gazu lub cieczy) do drugiego bez ich bezpośredniego mieszania.
Wymienniki ciepła są wykorzystywane w przemyśle oraz energetyce. Stosuje się je m.in. w kotłach grzewczych, elektrociepłowniach, zakładach przemysłowych, systemach wentylacji z odzyskiem ciepła, instalacjach klimatyzacyjnych.
Czym różni się H3XA od tradycyjnego wymiennika ciepła? Jest przede wszystkim zaprojektowana tak, by skutecznie radzić sobie z kondensacją i związkami chemicznymi. Specjalna konstrukcja i system wtrysku wody może zapobiegać korozji.
Marcel Barzantny przekonuje: „nie kożdo heksa musi być zło”! Trzeba zgodzić się z tym stwierdzeniem, bo projekt wymiennika ciepła jest jednym z elementów energooszczędnych i przyjaznych środowisku systemów grzewczych.
Czy można wyciszyć hałas, dodając więcej hałasu? Posłuchaj wystąpienia
Nadmiar hałasu może prowadzić nie tylko do pogorszenia słuchu, ale także do chorób związanych z układem nerwowym i układem krążenia. Na długotrwały hałas mogą być narażone osoby pracujące m.in. w przemyśle, budownictwie, transporcie, ale problem z hałasem dotyczy także osób przebywających w domach i korzystających z urządzeń gospodarstwa domowego.
Aby chronić się przed nadmiernym hałasem, można wykorzystać dwie metody: pasywną lub aktywną.
Metoda pasywna polega na fizycznym blokowaniu dźwięku i takie zadanie spełniają słuchawki nauszne lub douszne. Ta metoda jest również wykorzystywana w przypadku ekranów akustycznych, które mają chronić przed hałasem, którego źródłem jest ruch samochodowy. Pasywna redukcja hałasu sprawdzi się przy wysokich i średnich częstotliwościach.
Aktywna redukcja hałasu (w skrócie ANC od Active Noise Cancellation) polega na „słuchaniu dźwięku” przez urządzenie, analizowaniu go i wytwarzaniu fali dźwiękowej o przeciwnej fazie. Taki sposób redukcji hałasu jest również dostępny w niektórych słuchawkach, ale prof. Dariusz Bismor wraz z innymi naukowcami Wydziału Automatyki, Elektroniki i Informatyki Politechniki Śląskiej pracują nad wykorzystaniem ANC w samochodach i samolotach oraz w urządzeniach domowych, takich jak pralki i suszarki.
Nauka po śląsku, która zagląda do najdalszych zakamarków historii świata. Obejrzyj prezentację
W pobliskim Krasiejowie, w województwie opolskim, znajdują się stanowiska paleontologiczne, gdzie znaleziono m.in. fragmenty kręgowców sprzed ok. 230 milionów lat. Te skamieniałości, a także pojedyncze fragmenty kości bada dr Elżbieta Teschner z Uniwersytetu Wrocławskiego. Badaczka zajmuje się paleohistologią, czyli dziedziną paleontologii zajmującą się mikroskopową analizą tkanek zachowanych w skamieniałościach. Jej badania pozwalają wnioskować o klimacie panującym w przeszłości oraz zmianach zachodzących na Ziemi na przestrzeni milionów lat. I to stąd wiemy, że kiedyś w Krasiejowie panowały dwie pory roku: sucha i deszczowa.
Badaczka zajmowała się także fragmentami kości metopozaurów, czyli prehisotrycznych płazów. Co by było gdyby metopozaury przetrwały do dziś? Cóż, choć mogłyby być nazwane „wielkimi żabami”, były to srogi zwiyrzynta, kiere by mogły bajsnonć!
Pamięć o tożsamości. Posłuchaj wystąpienia
Ponad 200 powojennych artykułów prasowych przeanalizowała dr Natalia Klimaschka z Wyższej Szkoły Technologii Informatycznych w Katowicach, badając stosunek do Polaków w polskiej prasie powojennej. Historia Śląska to więc nie tylko daty i wydarzenia, ale też sposób, w jaki opowiadano o ludziach i jak te opowieści wpływały na ich tożsamość oraz miejsce w społeczeństwie.
Jak wskazuje Natalia Klimaschka, w pierwszych latach po wojnie publicyści konsekwentnie przedstawiali Ślązaków jako Polaków poddanych germanizacji. Taki obraz był potrzebny do legitymizowania polskiego prawa do nowych granic oraz do budowania przekonania, że obszary te są historycznie i etnicznie polskie. Równocześnie miał on wpływać na postawy napływowej ludności, wśród której panowała wrogość wobec autochtonów, którzy z ich strony doświadczyli przemocy i grabieży. Prasa próbowała łagodzić te napięcia, przekonując, że Ślązaków powinno się traktować jak „naszych” (w ramach jednego narodu polskiego), a nie „obcych”.
Czas na długoooo rajza! Weź udział w podróży z dr. Hutschem
Dr Tomasz Hutsch, naukowiec SGGW w Warszawie, zabiera nas na rajzę po Śląsku i… po wnętrznościach. Opowiada o tym, jak „wędrują” bakterie jelitowe, a do tego śledzi losy znakomitych badaczy – mikrobiologów, lekarzy – ze Śląska.
Przysłuchując się opowieści o nauce, dowiadujemy się, że to, co produkują bakterie jelitowe, nie zostaje tylko w jelitach. Ich metabolity trafiają do krwi, a stamtąd wędrują do wątroby. To właśnie tam mogą wpływać na receptory odpowiedzialne za metabolizm tłuszczów. Dlaczego to takie ważne? Bo wątroba odpowiada za przetwarzanie tłuszczów i ich transport po całym organizmie. Jeśli ten proces zostanie zaburzony, może dojść do rozwoju miażdżycy – choroby, w której tłuszcz odkłada się w tętnicach, zwiększając ryzyko zawału serca i udaru mózgu.
Tematy związane z mikrobiologią i medycyną były bliskie śląskim naukowcom, których sylwetki prezentuje dr Tomasz Hustch. Mowa o Paulu Ehrlichu, Franciszku Kokocie, Konradzie Blochu.
Lonie wody w robocie? Może być i tak… Posłuchajcie prezentacji
1600°C! Taką temperaturę osiąga ciekła stal mieszająca się w przemysłowej kadzi. Ekstremalne temperatury nie pozwalają zajrzeć do środka. Jak więc badać proces mieszania ciekłej stali w bezpieczny sposób?
Odpowiada prof. Jacek Pieprzyca z Wydziału Inżynierii Materiałowej i Cyfryzacji Przemysłu Politechniki Śląskiej. Zamiast rozgrzanej stali można wykorzystać… wodę. A zamiast kadzi – model, coś jak akwarium, zrobione z pleksi.
Warunki będą zupełnie inne, ale zjawiska fizyczne odpowiedzialne za mieszanie cieczy pozostają takie same. W ten sposób można udoskonalać produkcję jednego z najważniejszych materiałów konstrukcyjnych.
Nie nerwuj się! Posłuchaj, jak radzić sobie z bruksizmem
Klika, strzela, przeskakuje… Jeśli tak „pracuje” szczęka, pacjenci konsultują się z dentystami, a także z… fizjoterapeutami. Połączenie sił stomatologii oraz fizjoterapii pozwala zapobiegać bruksizmowi, czyli nieświadomemu zaciskaniu zębów i zgrzytaniu zębami, co powoduje ich ścieranie i niszczenie. Jakie są objawy bruksizmu? To oprócz problemów z zębami takich jak ścieranie i pękanie, także bóle głowy i karku. Przyczyny wyjaśnia mgr inż. Paweł Hadzik, doktorant z Politechniki Opolskiej i uczestnik Science Slamu po Ślonsku.
A dlaczego potrzebne jest wsparcie fizjoterapeuty? To przede wszystkim kwestia pracy z mięśniami: ich masażu i rozluźnienia, co może pomóc w zapobieganiu objawów.vA zdrowe zęby, to jeszcze daleka droga do gybisu!
Co się dzieje kole Raciborza? Spójrz na okolicę z lotu ptaka
Z lotu ptaka przypatrujemy się południowo-zachodniej części Polski. W tym zakątku, blisko granicy z Czechami, Odra oddziela od siebie światy. Ale to nie tylko rzeka dzieli tę przestrzeń. To przede wszystkim ziemie i lasy, które znajdują się w tym rejonie, a które dawno temu wyznaczały to, w jaki sposób powstawały osady. Dr inż. arch. Elżbieta Rdzawska-Augustin z Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej bacznie przygląda się tym wioskom i miejscowościom w okolicach Raciborza. W układach dostrzega owalnice (na przykładzie takich wsi jak Krzanowicce, Wojnowice) oraz wielodrożnice (Jankowice Śląskie).
Te działania łączą tradycję i nowoczesność – bowiem dziś do badań urbaniści wykorzystują drony, które zdecydowanie ułatwiają przyglądanie się różnym przestrzeniom z lotu ptaka. A to z kolei pozwala ochronić cenne układy i zabudowy – ważne do zachowania różnorodności kulturowej i etnicznej.
Robiymy larmo. Po ślonsku! Zobacz wystąpienie
Debata o śląskiej tożsamości i kulturze nie ustaje. Często też stoją za nią konkretni ludzie – liderzy opinii, którzy zabierają głos w mediach i kształtują sposób, w jaki mówi się o śląskości.
Kim są liderzy opinii w sprawach śląskich oraz w jaki sposób się wypowiadają? Tym tematem zajęła się mgr Katarzyna Siwczyk, doktorantka Uniwersytetu Śląskiego. Zapytała też samych mieszkańców regionu o to, kogo najchętniej widzieliby w roli liderów opinii. Z jej badań płynie jasny wniosek: Ślązacy chcą, aby w dyskusjach o regionie to właśnie naukowcy, nauczyciele, eksperci mieli najwięcej do powiedzenia.
Wystąpienie Katarzyny Siwczyk świetnie współgra z naszym cyklem „Nauka po śląsku, która zmienia świat”. Sama naukowczyni jest zresztą bardzo dobrym przykładem na to, że świat nauki i śląska kultura się uzupełniają!
Wystąpienia były zrealizowane w ramach Science Slamu po Ślonsku zorganizowanego przez Centrum Popularyzacji Nauki Politechniki Śląskiej.
Playlist
dr Tomasz Hutsch, Rajza bakteryji bez wōntroba do syrca – kej mŏsz chymiŏ do mediciny a Ślōnska
5:16
