Związek Nauczycielstwa Polskiego

Osiemdziesiąta rocznica powstania ZNP w Politechnice Śląskiej w Gliwicach stanowi wyjątkową okazję do refleksji nad jego bogatą historią i dorobkiem. To karty historii pełne trudności, a także wspaniałych chwil radości.

Od chwili założenia Związek nieprzerwanie stoi na straży praw pracowniczych, godnych warunków pracy oraz społecznej solidarności. W zmieniających się realiach politycznych i gospodarczych potrafił zachować niezależność oraz wierność swoim wartościom. Dzięki zaangażowaniu wielu pokoleń działaczy możliwe było wypracowanie trwałych fundamentów dialogu społecznego, a także istotnych zmian w naszej Alma Mater.

ZNP w Politechnice Śląskiej w Gliwicach odegrało istotną rolę w budowaniu kultury współpracy między pracownikami a pracodawcami. Wspierało i wciąż wspiera swoich członków w chwilach wyzwań, oferując szeroką pomoc: prawną, organizacyjną i merytoryczną, a nawet psychiczną. Jubileusz 80-lecia jest świadectwem siły wspólnoty opartej na wzajemnym zaufaniu i odpowiedzialności.

Pierwszym przewodniczącym ZNP był Kazimierz Prynda. To czasy kiedy związek był zdominowany przez mechaników i metalowców, do których później dołączyli pracownicy administracyjni. Sekcja pracowników administracyjnych powstała bowiem już w 1947 roku.

Po połączeniu Rady Zakładowej Związku Metalowców z Sekcją Pracowników Administracyjnych i Naukowych powstała Zakładowa Organizacja Związkowa ZNP obejmująca swą działalnością ogół pracowników Politechniki Śląskiej.

Tak długa historia związku łączy się również z szeregiem przemian w zakresie działalności. W latach 1947 – 1949 ZNP w Politechnice Śląskiej wspomagało pracowników chociażby poprzez zaopatrzenie w artykuły żywnościowe, przydział odzieży, czy wreszcie organizację wczasów pracowniczych. Po roku 50-tym zakres działania obejmować zaczął również sprawy doskonalenia dydaktyki czy prac naukowych.

Aż do 1980 r. ZNP w Pol. Śl. było ściśle zrośnięte z  Uczelnią  pod  względem   materialnym,  organizacyjnym  i  personalnym  („unia personalna”), co wynikało z  obowiązującej  w  tamtym  okresie  ideologii, a w szczególności z koncepcji zakładu pracy jako społeczności pracowniczej. Jednocześnie  przez szereg lat ZNP  było  traktowane  jako  równorzędny  partner  władz  Uczelni w  organizowaniu  życia  Uczelni o czym świadczy nazwanie związku współgospodarzem Uczelni  w  jubileuszowym  albumie „Politechnika Śląska 1945–1955”.

W latach 60–tych i 70–tych Rada Zakładowa ZNP była głównym organizatorem życia  towarzyskiego,  kulturalnego,  turystycznego  na  Uczelni,  a  także  zajmowała się sprawami dydaktyki, warunkami pracy naukowej i sprawami bezpieczeństwa pracy. Należy również nadmienić, że w  latach  1975-1977  około  98%  pracowników  było  członkami  Związku,  a  ważne funkcje  w  strukturach  związkowych  pełnili  koledzy  dobrze  zapisani  w  historii Uczelni w tym: Antoni Niederliński, Wojciech Sitko, Andrzej Klimpel, Bolesław Pochopień, Jan Żeliński, Jerzy Szuba, Jerzy Nawrocki.

Wracając do znaczenia ZNP w Politechnice Śląskiej dla samej Uczelni można śmiało stwierdzić, że ZNP w Politechnice Śląskiej dało podwaliny pod obecnie funkcjonującą na niej strukturę. W ramach związku istniały do roku 66 następujące Komisje, których znaczna część (o nieco odmiennych nazwach) działa również obecnie w ramach struktury naszej Alma Mater:

• Komisja Społecznej Inspekcji Pracy,
• Komisja Organizacyjna,
• Komisja Naukowo-Dydaktyczna,
• Komisja Kobiet Pracujących,
• Komisja Wczasów,
• Komisja Lecznictwa,
• Komisja Opieki Społecznej,
• Komisja Żywienia Zbiorowego,
• Komisja ds. Dzieci i Młodzieży,
• Komisja Mieszkaniowa,
• Komisja Emerytów i Rencistów,
• Komisja Kultury i Oświaty,
• Komisja Kultury Fizycznej i Sportu,
• Komisja Turystyki,
• Komisja Inwestycyjna,
• Komisja Budżetowa,
• A także Pracownicza Kasa Zapomogowo-Pożyczkowa.

Należy wspomnieć, że działalność  Klubu Pracownika Politechniki Śląskiej została również zainicjowana przez ZNP w Politechnice Śląskiej. Z inspiracji Komisji Kultury Związku Nauczycielstwa Polskiego  już od 1966 roku  do dnia dzisiejszego odbywają  odczyty i spotkania aktorskie, imprezy muzyczne, teatralne lub rozrywkowe. W ramach wieczorów muzyczno-literackich odbyły się liczne spotkania z artystami, organizowano kursy tańca towarzyskiego, wieczorki i zabawy karnawałowe i sylwestrowe.

Nie obyło się bez trudnych kart w historii związku. Zmiana w sposobie funkcjonowaniu ZNP w Politechnice Śląskiej zachodziła  jednocześnie  i  odpowiednio  do  zmian  w  sposobie postrzegania  związków  zawodowych  przez  władze  Uczelni, co było  odzwierciedleniem zmian politycznych w naszym kraju. Nastąpiła zmiana miejsca i roli związków zawodowych w kraju oraz  zmiana w sposobie traktowania  społeczności  akademickiej  związana z wdrożeniem metody menadżerskiego zarządzania Uczelnią. Jednak idee pozostają niezmienne, a zaangażowanie szeregu pokoleń związkowców nie może zostać zapomniane. 80 lat ZNP w Politechnice Śląskiej to moment wdzięczności wobec tych, którzy swoją pracą i determinacją przyczynili się do rozwoju organizacji, którzy społecznie działają dalej dla jej dobra i dla dobra Społeczności Akademickiej Politechniki Śląskiej. Niniejsza publikacja stanowi jedynie skromny wyraz szacunku dla przeszłości oraz inspirację dla następnych pokoleń do dalszego umacniania roli Związku.

Autorzy:

Najpełniejsze rozumienie historii przysługuje tym, którzy współtworzyli ją na przestrzeni lat (Aleksander Smoliński). Równocześnie szczególna odpowiedzialność za jej właściwą interpretację i dalszy kierunek rozwoju spoczywa na tych, którzy kształtują ją obecnie i będą nadawać jej bieg w przyszłości (Wioletta Przystaś).

Fot. 1. Pierwsza siedziba związku – obecnie Klub Pracowników.

Fot. 2. Zdjęcia z wycieczek – kiedyś i dziś.

Fot. 3. W naszym uczelnianym ośrodku Cis.