Program konferencji

          9 kwietnia 2016 roku w Kolegium Języków Obcych Politechniki Śląskiej odbyła się 4 konferencja z cyklu Europejskie Mosty. Poprzednie konferencje poświęcone były zagadnieniom tożsamości mieszkańców Europy i świata zachodniego, komunikowania oraz spotkania z obcymi i innymi. W tym roku obrady koncentrowały się wokół problematyki  utopijnego myślenia.  

Powieść Utopia opisuje fantastyczną wyspę, zamieszkiwaną przez szczęśliwe społeczeństwo. Ewa Borkowska (Politechnika Śląska, Kolegium Języków Obcych) zwróciła uwagę,  że dzieło  Tomasza Morusa ma niemal 500 lat. Wcześniej Platon stworzył starożytną wizję doskonałego porządku i edukacji w „Państwie”. Filozof nie chciał, aby poeci mamili obywateli swoimi złudnymi wizjami. Poezja tworzy złudzenia, ale też uczy myślenia. Wątek napięcia między rozumem i wyobraźnią towarzyszy dziejom człowieka. Ludzie dzięki zdolności do imaginacji tworzą wizje i idee, a „idee mają swoje konsekwencje”.  Poddane kontroli rozumu, tracą impet i irracjonalność, ale tworzą zamknięte rozwiązania, które otwiera dopiero twórcza wyobraźnia sztuki.

 
Utopijność tkwi także w pewnych kulturowych sposobach rozumienia zbawienia (Ks. Jacek Kempa, Uniwersytet Śląski, Wydział Teologiczny). Z jednej strony ujęcie nieba jako duchowego stanu czystej szczęśliwości po porzuceniu ciała, może prowadzić do błędnego uznania wszystkiego, co materialne i cielesne za źródło nieszczęścia i zła. Tymczasem Kościół uznaje, że świat materialny jest dobry, stworzony przez Boga.

Druga skrajność, to oczekiwania chiliastyczne, pojawiające się w różnych okresach historii, które mają zostać zrealizowane za pomocą działań politycznych jako Królestwo Boże na ziemi. Chrześcijańska wizja człowieka zakłada wolność, autonomię człowieka. Człowiek, według tej wizji, zamiast działać pod wpływem lęku przed wieczną karą, ma poszukiwać, rozpoznawać, wybierać i pomnażać dobro.

Światy wirtualne (Tadeusz Miczka - Uniwersytet Śląski, Instytut Nauk o Kulturze) tworzą utopijną odpowiedź na potrzeby współczesnych użytkowników gier i Internetu. Iluzja wzmożonych możliwości komunikacyjnych, nowe modele komunikacji i wolnej wymiany nie niosą za sobą realnej poprawy jakości życia, demokratyzacja idzie w parze z inwigilacją.

Zanurzenie w sztuczny świat  i eksperymentowanie dają nowe możliwości przeżywania życia i ekspresji siebie samego poprzez kreowanie wirtualnych tożsamości. Jest to w gruncie rzeczy praktyka przypominająca praktyki pisarskie autorów opowieści biograficznych, np. Horsta Bienka (Daniel Pietrek, Politechnika Śląska, Kolegium Języków Obcych),

który kreuje na kartach swoich książek utopijną krainę gliwickiego dzieciństwa. Stanisław Lem w futurystycznych esejach przestrzega przed dwoma niebezpieczeństwami (Beata Wojewoda
, Politechnika Śląska, Kolegium Pedagogiczne). Pierwsze to zagubienie (a w efekcie uwięzienie) człowieka w doskonale wykreowanym przez maszynę, sztucznym świecie, w którym nie można odnaleźć drzwi - wyjścia do rzeczywistości. Drugie to utrata poczucia indywidualności przez jednostki, na skutek perfekcyjnego podłączenia do wspólnego zasobu informacji i doświadczeń ludzkości. 

Obok omówionego wyżej typu, plasują się utopie transhumanizmu (Andrzej Kiepas, Uniwersytet Śląski, Instytut Filozofii). Technika pozwala na przekroczenie ograniczeń. Wiara w uszczęśliwiającą moc techniki objawia się jako przekonanie, że technika uwolni ludzi od cierpienia, przyniesie ziemską nieśmiertelność, przeniesie świadomość w eter elektronicznego zasobu.

 Mądrość człowieka wzmocniona mądrością maszyn ma stopniowo doprowadzić do  doskonałości nowych ludzi i nowego świata. W odpowiedzi pojawia się postulat etycznej legitymizacji technicyzacji. Dyskusja o ewentualnych modyfikacjach mogłaby jednak plasować się poza lękiem i optymizmem, być bardziej skupiona wokół konkretnych rozwiązań technologicznych, biotechnologicznych niż na utopijnych wizjach (Monika Małek Orłowska, Politechnika Wrocławska).

Roboty medyczne obecnie wspomagają chirurgów w zakresie precyzyjnych operacji chirurgicznych, umożliwiają dokłądną diagnozę i minimalizują zakres operacyjnych ingerencji w ciało. Inżynierowie tworzą sztuczne narządy i maszyny terapeutyczne, pobudzające sprawność ciała, a przede wszystkim mózgu. Mimo wszystko to nie możliwości technologiczne stanowią warunek rozwoju tej dziedziny. Rozwój jest uwarunkowany etycznością i brakiem politycznego uwikłania inżynierii medycznej i terapeutycznej
(Zbigniew Nawrat, Śląski Uniwersytet Medyczny, Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii, Pracownia Biocybernetyki).

Technika usprawnia też zarządzanie. Współczesne koncepcje organizacyjne noszą znamiona utopii. Można zaobserwować przewagę przymusu realizowania szczegółowych zasad porządku i wypełniania procedur nad indywidualną odpowiedzialnością. Nierealistyczne założenia, niemożliwe do spełnienia, uruchamiają procesy kreowania fałszywych światów (Agata Hilarowicz, Politechnika Śląska, Katedra Stosowanych Nauk Społecznych) i biurokratycznej schizofrenii.

 Należy odróżnić utopie jako wizję poprawy od utopizmu. Snując wizje, jej konstruktorzy przyglądają się możliwościom. Utopizm natomiast jest postawą fundamentalną, odznaczającą się wiarą w utopię jako jedyny sposób uczynienia ludzi szczęśliwymi. Można się zastanawiać czy możliwe byłaby zrealizowanie ekotopii (Grażyna Osika, Politechnika Śląska, Katedra Stosowanych Nauk Społecznych), w której wszystkie elementy małej społeczności, w tym samym stopniu sprzęgnięte w solidarnym współdziałaniu, przypominają stabilny ekosystem wyizolowany z globalnej całości.

Podobne cele stawiali sobie twórcy architektonicznych projektów idealnych miast renesansowych czy małych osiedli robotniczych. Pięknym, uporządkowanym miastom, towarzyszą zawsze niepiękne podziemia, dzielnice nędzy (Marcin Mazurek, Politechnika Śląska, Kolegium Języków Obcych). Układ przestrzenny Giszowca obrazuje projekt życia dla pracowników koncernu należącego do spadkobierców Geischego. Centralny plac, sklepy, szkoła, poczta, wspólna pralnia i ulice rodzinnych domków  z ogródkami tworzyły samowystarczalną  przestrzeń krainy uporządkowanej egzystencji osiedla – wspólnoty (Izabela Kaczmarzyk, Akademia Ignatianum w Krakowie).

Idylliczne społeczności opisywane przez twórców literatury fantastycznej pod pozorem stabilizacji, hierarchii  i porządku skrywają ludzkie nieszczęście. Pisarze za pomocą literackiej fikcji demaskują mechanizmy władzy i przemocy (Maria Banaś, Politechnika Śląska, Kolegium Języków Obcych).  

      Wydaje się, że wizja poprawy życia powinna być koniecznie związana z refleksją etyczną. Etyka w praktycznym sensie stanowi podstawowy element relacji społecznych. Dobre rozwiązania opierają na rozumności, wrażliwości moralnej i wolności osób. Samo publikowanie dokumentów, kodeksów etycznych nie sprawia, że stajemy się moralnymi ( Mariusz Wojewoda, Uniwersytet Śląski, Instytut Filozofii).
Etyka jest utopią, gdyż stosuje „miękkie” środki perswazji, propozycje, i nie jest utopią, ponieważ opiera na się na fundamencie wolnych decyzji, a nie przymusu.

Konferencja zakończyła się zajmującą dyskusją. Organizatorzy Konferencji dziękują prelegentom, za interesujące wystąpienia i  uczestnikom, za tworzenie atmosfery refleksji i namysłu, a wszystkim  za dialogiczne podążanie w stronę wspólnego odkrywania znaczeń.

 

Opracowała B. Wojewoda

 Zapraszamy do galerii zdjęć z Konferencji UTOPIE I ILUZJE.

 
Admin © Politechnika Śląska
 
Całkowitą odpowiedzialność za poprawność, aktualność i zgodność z przepisami prawa materiałów publikowanych za pośrednictwem serwisu internetowego Politechniki Śląskiej ponoszą ich autorzy - jednostki organizacyjne, w których materiały informacyjne wytworzono.
Zasady wykorzystywania „ciasteczek” (ang. cookies) w serwisach internetowych Politechniki Śląskiej
Konferencja Europejskie Mosty IV - Podsumowanie