Konferencja naukowa
“KOMUNIKOWANIE (SIĘ) W SYTUACJACH TRUDNYCH”

10 grudnia 2016

 

Program konferencji

 

Podsumowanie

10 grudnia 2016 roku w Kolegium Nauk Społecznych i Filologii Obcych odbyła się konferencja naukowa poświęcona problemom związanym z komunikowaniem się w sytuacjach trudnych. W naukach społecznych i humanistycznych obecna jest refleksja dotycząca sytuacji trudnych, a różne dyscypliny prezentują nieco odmienne spojrzenia.

Dla niektórych osób niepełnosprawnych intelektualnie komunikacja stanowi wyzwanie. Komfortowa komunikacja jest przewidywalna, przebiega według tego samego, prostego komunikacyjnego schematu, staje się trudna gdy zmienia się sytuacja, temat rozmowy lub osoba inicjująca rozmowę jest nieznana. Jednak umiejętne burzenie rutyny ma działanie terapeutyczne, pozytywnie dynamizuje procesy rozwoju. Trzeba pamiętać, że uczenie, rozwój i zmiana następuje w ciągu całego życia człowieka. Dariusz Dziuba zwrócił uwagę, że w komunikowaniu się należy zawsze uwzględniać możliwości osób biorących w niej udział, a odpowiedzialność za przebieg komunikacji oraz projektowanie jej, spoczywa na osobie komunikacyjnie bardziej sprawnej. Trudność może wiązać się z przeciążeniem monotonią kontaktu i emocjami słabszego rozmówcy. Paweł Wawrzała mówił o możliwościach komunikacyjnych sztucznej inteligencji i wykorzystania robotów w sytuacjach trudnych.

Z perspektywy psychologii społecznej jednym z istotnych elementów procesu komunikacji są procesy poznawcze, określenie statusu rozmówcy, własnej roli i wzajemnej relacji. Inność może budzić ciekawość lub prowokować umniejszanie pozycji, przypisanie stereotypowych cech ze względu na dyskredytującą wadę. Osoba komunikacyjnie dysfunkcyjna może zostać rozpoznana jako słaba, nieinteresująca, nie mająca nic do powiedzenia. Jeżeli umiemy komunikację jako grę, osoba która nie rozpoznaje i nie operuje rozbudowanymi zasadami komunikacyjnej gry, ze względu na braki poznawcze, nie realizuje scenariuszy, jak zauważyła Beata Wojewoda, przyjmuje role niższe, wchodzi w rolę osoby z piętnem lub wycofuje się, może trwale wycofać się z podejmowania prób komunikowania się z innymi. Może też w różnym stopniu dojść do destrukcyjnego zakłócenia interakcji społecznych. Jerzy Wolny przypomniał projekty społeczeństw otwartych, w których uwzględnia się obecność osób słabych.

Specyficzną trudnością obarczona jest komunikacja w sytuacji starty. Osoba doznająca straty musi rozpoznać sytuację braku jako swoją nową sytuację, zrozumieć siebie, uporać się z lękiem. Ważna jest otwartość w ujawnianiu potrzeb: kontaktu lub odosobnienia. Osoby towarzyszące jej, doświadczają emocji, które są jej udziałem. Często czują się zdezorientowane. Czasami prowadzi to do dystansu wobec żałobników i ich emocji. Komunikacja w takiej sytuacji jest utrudniona ze względu na brak w „kulturze sukcesu i przyjemnych doznań”, wzorcowych formuł dla takiej komunikacji. Anna Potyka zwróciła uwagę na postulat włączania w programy wychowawcze narracji kulturowych analizujących problematykę przemijalności i starty, pozwalanie dzieciom na doświadczenie smutku, bez konieczności każdorazowego włączania mechanizmów kompensacji.

Pedagog specjalny, zaopatrzony w kompetencje instrumentalne, usprawniające, autokreacyjne i komunikacyjne, komunikuje się nie tylko z dzieckiem, ale również z rodzicami i innymi pracownikami służb pomocowych. Rodzice znajdują się w sytuacji trudnej. Trzeba pamiętać o tym, że proces godzenia się z niepełnosprawnością dziecka ma swoje fazy: buntu, odmowy, pozornego przystosowania, poszukiwania rozwiązań i godzenia się z sytuacją. Ogromną pomoc stanowią grupy wsparcia, w których rodzice dzielą się swoimi doświadczeniami. Mówiła o tym Barbara Grzyb. Pedagog, stoi przed pokusą budowania obrazu własnego wysokiego profesjonalizmu przez używanie fachowego słownictwa. W kontakcie z rodzicami  powinien posługiwać się językiem zrozumiałym i jest odpowiedzialny na adekwatne do sytuacji budowanie komunikatu werbalnego.

W komunikacji z innymi osobami będącymi zespołu pomocowego, jak podkreślała Maria Flanczewska – Wolny, mogą być przestrzegane zasady dobrej komunikacji: otwartość, decentracja, współdziałanie, odpowiedź na pytanie o cel i koncentracja na celu. Szczególnie skomplikowana jest sytuacja ośrodków edukacyjno-wychowawczych pracujących przy placówkach służby zdrowia, zdaniem Joanny Sobczyk, gdzie procedury i formuły rozwiązywania problemów różnią się i w znaczny w sposób utrudniają dobrą komunikację „międzyresortową”.

Na znaczenie etyki w procesach komunikacji zwrócił uwagę Mariusz Wojewoda. Proces komunikacyjny przebiega zazwyczaj spontanicznie. Świadomość jego przebiegu, niesymetryczności i odniesienia do wartości oraz afirmacja osoby, szczególnie bezbronnej, staje postulatem filozofii dialogu, szczególnie w 2 połowie XX wieku. Mędrzec w sytuacji trudnej szuka właściwej wagi dla sytuacji, wypracowuje strategie działania. Należy zadać pytanie o zakres lustracji przebiegu procesu komunikacyjnego. Wysoki stopień kontroli, unieważnia jego znaczenie jako dialogu, czyniąc go praktyką manipulacyjną. Grażyna Osika opisała znaczenie komunikacyjnych instrumentów, używanych w sytuacjach trudnych, wymagających stosowania postawy uważności. Będą to zachowania niewerbalne służące budowaniu bliskości oraz komunikaty werbalne budujące zaufanie, wskazujące intencje zrozumienia oraz odzwierciedlenia emocji. Nie może być to komunikacja służąca wysokiemu pozycjonowaniu silniejszego rozmówcy, prezentowaniu dystansu i obojętności, utrudniająca współdziałanie, czy w jakikolwiek sposób wykorzystująca słabość drugiej strony. Powinna się koncentrować na trudności i rozwiązaniu lub samym doświadczaniu sytuacji. Świadomość, uważność, przytomność wymaga wyjścia ponad rutynę i codzienne scenariusze.

Spotkanie, prelekcje i dyskusje, odsłoniły pytania związane z przełożeniem możliwych rozwiązań w sferę społecznej praktyki. Wydaje się, że punktem wyjścia musi być sięgnięcie po narzędzie, przy pomocy, którego można się mierzyć z problemami. Jest nim niezmiennie - myślenie i wrażliwość, które muszą sprostać pokusom bezmyślności, do jakiej zachęcają procedury biurokratycznych systemów i sztywne schematy myślowe. Uczestnicy konferencji wyrazili gotowość kontynuowania spotkań poświęconych procesom komunikowania w szeroko rozumianych sytuacjach trudnych.

/ dr Beata Wojewoda /

 

 

 

 
Admin © Politechnika Śląska
 
Całkowitą odpowiedzialność za poprawność, aktualność i zgodność z przepisami prawa materiałów publikowanych za pośrednictwem serwisu internetowego Politechniki Śląskiej ponoszą ich autorzy - jednostki organizacyjne, w których materiały informacyjne wytworzono.
Zasady wykorzystywania „ciasteczek” (ang. cookies) w serwisach internetowych Politechniki Śląskiej
Konferencja Konferencja naukowa “KOMUNIKOWANIE ...”