Abstrakty Seminarium
„Człowiek we współczesnej nauce”

 

 

Mariusz Wojewoda

Zakład Etyki, Instytut Filozofii, Uniwersytet Śląski

 

Filozoficzne modele człowieczeństwa

Streszczenie wystąpienia w dniu 11 czerwca 2015

 

Człowieczeństwo – termin niejednoznaczny.

Dyscypliny naukowe zajmujące się definiowaniem i badaniem zagadnień dotyczących człowieczeństwa to teologia, filozofia, antropologia, socjobiologia, i psychologia rozwojowa.

Natura ludzka a człowieczeństwo
– czy można sensownie mówić o naturze? Statyczne i procesualne rozumienie natury ludzkiej.
Pojęcie „natura ludzka” jest klasyczne, ale wracamy dzisiaj do niego w kontekście postępu technologicznego (możliwość poznania i opisania ludzkiego genotypu).
Człowieczeństwo a humanizm (ujęty gatunkowo i poszerzony).


Spór o człowieczeństwo?

Realizm pojęciowy
− istnieją rzeczy ogólne, czyli istnieje wzór człowieka, w którym wszyscy uczestniczymy.
Przeciwieństwem realizmu pojęciowego jest nominalizm pojęciowy – istnieją jednostki, a człowieczeństwo
jest konwencją.

Modele człowieczeństwa

  1. Model kosmologiczny – Ludzkie logoi jest częścią – emanacją Boskiego Logosu. Koncepcja prawa naturalnego jako boskiej kosmicznej zasady rozumności wpisanej w ludzki rozum (stoicy, B. Spinoza).
  2. Model teologiczny – szczególnie teologia prawosławna. Refleksja nad boską kondycją Chrystusa, który
    się wciela w ludzkie ciało przynosi ideę Bogoczłowieczeństwa – boska godność przechodzi na człowieka. To istotna przesłanka na temat wyjątkowości każdego ludzkiego istnienia.
    Drugą przesłanką jest koncepcja duszy, która jednokrotnie łączy się z ludzkim ciałem. W IV wieku odrzucono grecką koncepcję matampsychozy (wędrówki dusz). Nie ma też nieśmiertelności zbiorowej, istnienie naszej duszy po śmierci mówi o czymś niepowtarzalnym.
  3. Model ewolucjonistyczny – człowieczeństwo wiąże się z pewnym stadium rozwoju ludzkich cech.
    a) Ewolucja ducha – rozwój kompetencji intelektualnych
    (Jan Szkot Eriugena, F. Schelling).
    b) Ewolucja ciała – powstanie ludzkiego kodu genetycznego
    (ok. 190 tys. lat temu, w Eurazji związki człowieka z neadertalczykami).
  4. Model intuicjonistyczny – człowieczeństwo jest niedefiniowalne, chociaż intuicyjnie przypisujemy je każdemu człowiekowi, niezależnie od koloru skóry, płci, zdolności intelektualnych i fazy rozwoju biologicznego.
  5. Model konwencjonalistyczny – tym, którzy posiadają określoną cechę (np. rozumność) można przypisać człowieczeństwo.
    Zdaniem I. Kant: człowieczeństwo jest związane z postulatem powszechnej rozumności
    „Traktuj człowieczeństwo w Tobie i w drugim człowieku zawsze jako cel, a nigdy jedynie jako środek prowadzący do celu”.
  6. Model socjobiologiczny – wpływ biologii, ale w większym stopniu środowiska na rozwinięcie ludzkich zdolności (E. Wilson, O naturze ludzkiej).

Proponowana definicja człowieczeństwa
W warstwie opisowej: to zbiór potencjalnych cech charakterystycznych dla gatunku ludzkiego, dotyczących sfery ducha (intelekt, uczucia, wola, język) i sfery ciała (uwarunkowania genetyczne). Rozwój tych cech dokonuje się w środowisku ludzkim.
Szczególna konfiguracja cech określa jednostkową niepowtarzalność osób ludzkich
W warstwie normatywnej: każdą istotę posiadającą cechy ludzkie (człowiecze) należy obdarzać szacunkiem i stwarzać warunki dla jej właściwego rozwoju.

W jakim celu potrzebujemy określonego sposobu rozumienia człowieczeństwa

  • Problem początku ludzkiego istnienia (od kiedy jesteśmy ludźmi?, osobami?).
  • Problem końca ludzkiego życia (czy i kiedy przestajemy być ludźmi?, osobami?).
  • Problem sensowności ludzkiego istnienia (satysfakcjonująca „jakość życia”?).
  • Spór normę właściwego funkcjonowania w psychiatrii, psychologii – niepełnosprawność, dysfunkcjonalność ???

Proponowana przeze mnie definicja:
W warstwie opisowej: to zbiór potencjalnych cech charakterystycznych dla gatunku ludzkiego, dotyczących sfery ducha (intelekt, uczucia, wola, język) i sfery ciała (uwarunkowania genetyczne). Rozwój tych cech dokonuje się w środowisku ludzkim.
Szczególna konfiguracja cech określa jednostkową niepowtarzalność osób ludzkich.
W warstwie normatywnej: każdą istotę posiadającą cechy ludzkie (człowiecze) należy obdarzać szacunkiem i stwarzać warunki dla jej właściwego rozwoju.

 

 Tekst abstraktu w pliku pdf

 

 

 
Admin © Politechnika Śląska
 
Całkowitą odpowiedzialność za poprawność, aktualność i zgodność z przepisami prawa materiałów publikowanych za pośrednictwem serwisu internetowego Politechniki Śląskiej ponoszą ich autorzy - jednostki organizacyjne, w których materiały informacyjne wytworzono.
Zasady wykorzystywania „ciasteczek” (ang. cookies) w serwisach internetowych Politechniki Śląskiej
II Seminarium - Piotr Gorczyca